Markanıza benzer bir alan adı mı alınmış? Önce ne yaptığını kontrol edin, sonra kaldırma, izleme, UDRP ya da .tr uyuşmazlık süreci arasında doğru yolu seçin.
Markanıza benzer bir alan adının alındığını fark ettiyseniz ilk iş, o alan adının şu anda ne yaptığını tespit etmektir. Doğru adım buna göre değişir: alan adında sahte bir site varsa ya da oltalama e-postası gönderiliyorsa hemen kaldırma bildirimi yapılır; e-posta altyapısı kurulmuş ama içerik yoksa çalışanlarınızı uyarıp alan adını yakından izlersiniz; yalnızca kayıtlı ya da park hâlindeyse marka hakkınıza dayanan bir uyuşmazlık süreci ya da izlemeye devam etmek gündeme gelir. Bu yazı, bu kararı birkaç sorguyla nasıl vereceğinizi, hangi yolun ne kadar sürdüğünü ve neye mal olduğunu anlatıyor.
İlk iş: alan adı şu an ne yapıyor?
Alan adını tarayıcıda doğrudan açmadan önce, karşı tarafa hiçbir sinyal vermeden öğrenebileceğiniz bilgileri toplayın:
- Kayıt bilgisi: genel uzantılar için ICANN Lookup gibi bir RDAP sorgusu, kayıt tarihini, kayıt firmasını ve firmanın kötüye kullanım (abuse) iletişim adresini gösterir. Kayıt sahibinin adı çoğu zaman bir gizlilik hizmetiyle gizlenmiştir; bu tek başına kötü niyet göstermez.
- DNS kayıtları: alan adının bir IP adresine yönlenip yönlenmediği ve bir MX (e-posta) kaydı olup olmadığı. MX kaydı olan benzer bir alan adı, çalışanlarınıza ya da müşterilerinize sizin adınızla e-posta göndermek için hazırlanıyor olabilir.
- Sayfa içeriği: boş bir sayfa, kayıt firmasının park sayfası, “bu alan adı satılık” ilanı ya da sizin sitenize benzeyen bir giriş ekranı. Adresi kendi bilgisayarınızda açmadan önce ücretsiz link kontrol aracımızla alan adının yaşına ve gerçek hedefine bakabilirsiniz.
- Sertifikalar ve alt alan adları:
crt.shgibi bir sertifika şeffaflığı arama servisinde alan adını aratın. Yeni alınmış bir sertifika ya da “giris”, “odeme” gibi alt alan adları, alan adının yayına hazırlandığını gösterebilir. - Kanıt: sorgu sonuçlarını ve ekran görüntülerini tarihleriyle saklayın. Alan adının sonradan kullanılmaya başlaması ya da size satılmak istenmesi, ileride kötü niyetin kanıtı olabilir.
Dört durum, dört farklı yanıt
Topladığınız bilgiler, alan adını genellikle şu dört durumdan birine yerleştirir:
| Durum | İşaretler | Önerilen adım |
|---|---|---|
| Aktif kötüye kullanım | Markanızı taklit eden sayfa, kart ya da parola formu, oltalama e-postası | Hosting firmasına, kayıt firmasına, varsa CDN’e ve engel listelerine bildirim; Türkiye’de USOM |
| Hazırlık işaretleri | MX kaydı, yeni sertifika, markanızı taşıyan alt alan adları, henüz içerik yok | Çalışanları ve müşteri hizmetlerini uyarın, alan adını e-posta ve web filtrelerinize ekleyin, sık kontrol edin |
| Açık marka ihlali, pasif kullanım | Marka adınızın birebir ya da çok yakın hâli, park veya satış sayfası | Uyuşmazlık sürecini değerlendirin (UDRP, URS ya da .tr için UÇHS) |
| Belirsiz ya da meşru olabilir | İlgisiz bir işletme, ortak bir kelime, hayran ya da bayi sitesi | Karar kaydını tutun, izlemeye devam edin |
Birinci durumdaysanız vakit kaybetmeyin; atılacak adımları saat saat ilk 24 saat rehberimizde anlattık. Kayıt firması ve hosting için doğru adresi bulup bildirimi hazırlarken abuse bildirimi oluşturucumuzdan yararlanabilirsiniz. Kötüye kullanım bildirimleri dolandırıcılık ya da oltalama gibi somut bir kullanımı hedefler; yalnızca kayıtlı bir alan adı için kayıt firmasının harekete geçmesini beklemek genellikle sonuç vermez. Bu durumda doğru yol, bir sonraki bölümdeki uyuşmazlık süreçleridir.
Alan adını geri almak: UDRP, URS ve .tr uyuşmazlık süreci
Alan adı aktif bir dolandırıcılıkta kullanılmıyor olsa bile marka hakkınızı ihlal ediyor olabilir. Bu durumda başvurulacak yol uzantıya göre değişir.
Genel uzantılar için UDRP
.com, .net ve diğer genel uzantılarda UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy) uygulanır. Başvurucunun üç şeyi göstermesi gerekir: alan adının sahip olduğu bir markayla aynı ya da karıştırılacak kadar benzer olduğunu, kayıt sahibinin alan adı üzerinde bir hakkı veya meşru menfaati bulunmadığını ve alan adının kötü niyetle kaydedilip kullanıldığını. WIPO Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi’nin UDRP rehberine göre usule ilişkin bir sorun çıkmazsa dosya, şikâyetin WIPO’ya ulaşmasından itibaren normalde iki ay içinde sonuçlanır. Hakem heyeti alan adının size devrine ya da iptaline karar verebilir; tazminat ya da avukatlık ücreti hükmedemez.
WIPO’nun ücret tablosuna göre bir ile beş alan adı arasındaki bir dosyanın ücreti tek hakemle 1.500 ABD doları, üç hakemle 4.000 ABD dolarıdır. Avukatlık ve hazırlık giderleri buna dahil değildir.
Yeni nesil uzantılar için URS
.shop ya da .online gibi yeni nesil genel uzantılarda, açık ve tartışmasız ihlaller için Uniform Rapid Suspension (URS) adlı daha hızlı ve daha düşük maliyetli bir yol da vardır. URS alan adını size devretmez, yalnızca askıya aldırır ve “açık ve ikna edici” kanıt ister. Alan adını kalıcı olarak almak istiyorsanız UDRP daha uygundur.
.tr alan adları için UÇHS
.tr uzantılı alan adları UDRP’ye tabi değildir. Bu alan adlarındaki uyuşmazlıklar, İnternet Alan Adları Yönetmeliği ve ilgili tebliğ kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) yetkilendirdiği uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları (UÇHS) üzerinden yürür. TRABİS’in sağlayıcı listesinde üç kuruluş yer alıyor: BTİDER, TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC). Başvuru koşullarını ve ücretleri seçtiğiniz sağlayıcının kendi sayfasından kontrol edin.
Hangi yolu seçerseniz seçin, dosyanın temeli aynıdır: marka tescil belgeleriniz, alan adının kayıt tarihini ve kullanımını gösteren tarihli kanıtlar ve markanızın bilinirliğini gösteren belgeler. Bu süreçler hukuki niteliktedir; bir marka avukatıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Alan adını satın almalı mısınız?
Bazen en hızlı çözüm alan adını satın almak gibi görünür. Bu kararı vermeden önce şunları düşünün:
- Talebi ödüllendirebilir: ödeme yapan bir marka, aynı kişinin ya da başkalarının yeni varyasyonlar kaydetmesi için bir neden yaratabilir.
- Fiyat yükselebilir: marka sahibinin ilgilendiğini fark eden satıcı fiyatı artırabilir. Bu yüzden bazı şirketler teklifi kurum adı görünmeden bir aracı üzerinden verir.
- Kanıt etkisi: kayıt sahibinin alan adını size maliyetinin çok üzerinde bir bedelle satmayı teklif etmesi, UDRP’de kötü niyet göstergesi olarak değerlendirilebilir. Satış yazışmalarını saklayın ve teklif vermeden önce hukuk danışmanınızla konuşun.
Tek bir alan adının makul bir bedelle alınması kimi zaman mantıklıdır; ancak düzenli bir strateji olarak satın almak, sorunu çözmek yerine büyütebilir. Satın alma kararı verirseniz alan adını kendi hesabınıza aktardıktan sonra yenileme tarihini takvime ekleyin; süresi dolan bir alan adı yeniden başkası tarafından kaydedilebilir.
Bir dahaki sefere daha erken yakalamak
Olası bütün varyasyonları önceden kaydetmek mümkün değildir, ama riski azaltmak için birkaç şey yapılabilir:
- En belirgin varyasyonları savunma amaçlı kaydedin: ana markanızın .com, .com.tr ve sizin için önemli uzantılardaki hâlleri, Türkçe karakterli ve karaktersiz yazımlarıyla birlikte.
- Markanızı tescil ettirin: UDRP ve UÇHS süreçlerinde en güçlü dayanak tescilli bir markadır.
- Sürekli izleyin: yeni kayıtları, sertifikaları ve DNS değişikliklerini düzenli takip etmek, bir sonraki alan adını içerik yayınlanmadan fark etmenizi sağlar. Bunun nasıl kurulacağını alan adı izleme yazımızda, saldırganların kullandığı yazım kalıplarını ise typosquatting ve homoglyph rehberimizde anlattık.
Bu takibi kendiniz yürütmek istemiyorsanız Phishvoid yeni benzer alan adlarını sizin yerinize izler, sahte siteye dönüşenleri bir kişiye doğrulatır ve kaldırtır.
Sık sorulan sorular
Kayıt firması benzer alan adını kendiliğinden kapatır mı?
Genellikle hayır. Kayıt firmaları kötüye kullanım bildirimlerinde oltalama, dolandırıcılık ya da zararlı yazılım gibi somut bir kullanım arar. Yalnızca kayıtlı ya da park hâlindeki bir alan adı için yol, marka hakkına dayanan bir uyuşmazlık sürecidir.
UDRP süreci ne kadar sürer ve ne kadar tutar?
WIPO’ya göre usul sorunu olmayan bir dosya, şikâyetin alınmasından itibaren normalde iki ay içinde sonuçlanır. Bir ile beş alan adı arasındaki bir dosyada WIPO ücreti tek hakemle 1.500, üç hakemle 4.000 ABD dolarıdır; avukatlık ücretleri ayrıca hesaplanmalıdır.
Alan adı sahibine doğrudan yazmalı mıyım?
Dikkatli olun. Aktif bir sahte site işleten birine yazmak, onu uyarıp altyapısını taşımasına yol açabilir. Pasif bir alan adı için gönderilecek bir ihtarın ise bir avukat aracılığıyla ve olası uyuşmazlık sürecini zayıflatmayacak şekilde hazırlanması daha doğrudur.
Alan adı .tr uzantılıysa ne değişir?
.tr alan adlarındaki uyuşmazlıklar UDRP ile değil, BTK’nın yetkilendirdiği uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcılarına (UÇHS) başvuruyla çözülür. Alan adında aktif bir sahte site varsa ayrıca siberguvenlik.gov.tr/ihbar adresinden USOM’a bildirimde bulunabilirsiniz.
Markanızı taklit eden biri mi var?
Benzer domainleri ve kopya sayfaları bulup kaldırtıyoruz. Ücretsiz maruziyet taramasıyla başlayın.