.tr Alan Adı Şikayet Rehberi: TRABİS, BTK ve UÇM

.tr alan adı şikayet yolları: sahte site için kayıt kuruluşu ve USOM, marka hakkı için TRABİS uyuşmazlık çözümü, süreler, ücret ve itiraz seçenekleri.

Bir .tr alan adı hakkında şikayet yapmanın tek bir adresi yoktur; doğru yol, şikayetin amacına göre değişir. .tr alan adları 2022’den beri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesindeki TRABİS üzerinden yönetilir. Alan adı bir sahte sitede kullanılıyorsa alan adının kayıtlı olduğu kayıt kuruluşuna, siteyi barındıran firmaya ve USOM’a bildirim yaparsınız. Alan adı markanızı ya da ticaret unvanınızı kötü niyetle kullanıyorsa ve onu iptal ettirmek ya da devralmak istiyorsanız BTK’nın yetkilendirdiği bir uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcısına başvurursunuz. Zarar varsa yargı yolu her zaman açıktır. Bu yazıda bu yolları, dayandıkları mevzuatı, süreleri ve itiraz seçeneklerini anlatıyoruz.

.tr alan adlarını kim yönetiyor?

.tr uzantısı uzun yıllar ODTÜ bünyesindeki NIC.tr tarafından yönetildi. Bugün yönetim, BTK’nın işlettiği TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) üzerinden yürütülüyor. Sistemin dayanakları 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu, İnternet Alan Adları Yönetmeliği, İnternet Alan Adları Tebliği ve İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği’dir.

Bu yapının şikayet açısından üç önemli sonucu var:

• Başvurular kayıt kuruluşları üzerinden yapılır. TRABİS’in sık sorulan sorularına göre alan adı başvuruları BTK’nın yetkilendirdiği kayıt kuruluşları aracılığıyla yapılır ve ücretler bu kuruluşlara ödenir. Sahte bir site için ilk muhatabınız da çoğu zaman bu kuruluştur.
• ICANN kuralları doğrudan uygulanmaz. .com gibi genel uzantılarda geçerli olan ICANN sözleşme yükümlülükleri ve UDRP, .tr için geçerli değildir. Genel uzantılardaki yolu alan adı firmasına kötüye kullanım bildirimi yazımızda anlattık.
• com.tr artık belgesiz alınabiliyor. TRABİS’in faaliyete geçmesiyle daha önce belgeyle tahsis edilen com.tr, net.tr ve org.tr alan adları “ilk gelen ilk alır” esasıyla belgesiz tahsis edilmeye başladı. Bu, markanıza benzeyen .com.tr adlarını da izlemeniz gerektiği anlamına gelir; benzer alan adı bulucu aracımız iyi bir başlangıç noktasıdır. Öte yandan TRABİS, “bank”, “banka”, “finans”, “bakanlık” gibi adları içeren bir Tahsisi Kısıtlı Adlar Listesi (TAKIL) uygular.

Önce amacınızı belirleyin

“.tr alan adı şikayet” aramasının arkasında genellikle üç farklı ihtiyaç vardır. Hangisinde olduğunuzu bilmek zaman ve ücret kaybını önler:

Sahte site bir .tr alan adındaysa

1. Kayıt bilgilerine bakın. TRABİS’in alan adı sorgusu ve kayıt kuruluşlarının whois araçları alan adını sorgulamanızı sağlar. Kayıt kuruluşunu bu yolla belirleyemezseniz alan adının ad sunucuları ve barındırma bilgisi de yol gösterir.
2. Kayıt kuruluşuna bildirim yapın. Kuruluşun destek ya da kötüye kullanım kanalına tam adresi, ekran görüntüsünü ve taklit edilen resmî siteyi gönderin. Genel uzantılardaki ICANN kurallarının .tr’de birebir karşılığı olduğunu varsaymayın; yazılı kanıt bırakın ve takip edin. TRABİS’in sık sorulan sorularına göre verilen kayıt bilgilerinin eksik ya da yanlış olduğunun tespiti de bir iptal sebebidir; sahte siteler çoğu zaman gerçek dışı bilgilerle kaydedildiği için bu noktaya dikkat çekebilirsiniz.
3. Barındırıcıya bildirin. .tr alan adındaki bir sahte site yurt dışındaki bir sunucuda da çalışabilir. Barındırıcıyı bulma ve şikayet yazma adımları için hosting firmasına sahte site şikayeti rehberimize bakın.
4. USOM’a ihbar edin. Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi’nin ihbar formunu ya da ihbar@siberguvenlik.gov.tr adresini kullanabilirsiniz.
5. Zarar varsa suç duyurusunda bulunun. Para kaybı ya da veri hırsızlığı varsa Cumhuriyet Başsavcılığına başvurun. Erişim engeli gibi kararlar, yargı ve yetkili makam süreçleriyle alınır.

TRABİS’in iletişim sayfasında sahte siteler için ayrı bir kötüye kullanım formu yer almıyor; genel sorular için bir destek e-posta adresi ve telefon bulunuyor. Sık sorulan sorulara göre bir alan adının tahsisi; kayıt bilgilerinin eksik ya da yanlış olduğunun tespiti, alan adının tahsise kapalı adlar listesine alınması, mahkeme kararı ya da UÇM kapsamında verilen hakem kararı gibi durumlarda iptal edilebilir.

Marka hakkı için Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇM)

UÇM, .tr alan adlarına ilişkin hak uyuşmazlıklarını mahkemeye gitmeden çözmek için kurulmuş isteğe bağlı bir yoldur ve genel uzantılardaki UDRP’nin .tr karşılığı gibi düşünülebilir. TRABİS’in sık sorulan sorularına göre başvuru için üç koşulun birlikte bulunması gerekir:

1. Alan adının, sahip olduğunuz ya da ticarette kullandığınız marka, ticaret unvanı veya benzeri bir tanıtıcı işaretle aynı ya da benzer olması,
2. Alan adını alan tarafın bu adla ilgili yasal bir hakkı ya da bağlantısının olmaması,
3. Alan adının kötü niyetle tahsis ettirilmesi ya da kullanılması.

UÇM Tebliği’nin 19. maddesi, kötü niyet örnekleri arasında alan adının ticari kazanç amacıyla şikayetçinin markasıyla karışıklık yaratarak internet kullanıcılarını bir siteye yönlendirmek için kullanılmasını da sayar. Markanızı taklit eden bir sahte site bu tanıma çoğu zaman açıkça uyar.

Başvurular, BTK’nın yetkilendirdiği uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcılarına (UÇHS) yapılır. TRABİS’in listesinde Bilgi Teknolojileri ve İnternet Güvenliği Derneği (BTİDER), TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) yer alıyor. Hizmet ücretlidir ve tutar her sağlayıcının kendi tarifesine göre belirlenir.

Tebliğ her aşamaya süre koyar. UÇHS başvuruyu kabul ettiğinde alan adı dondurulur; uyuşmazlık süresince satılamaz, devredilemez ve başka bir kayıt kuruluşuna taşınamaz. Şikayet edilen tarafın cevap süresi on gündür ve talep halinde on güne kadar uzatılabilir; cevap verilmezse dosyadaki bilgilere göre karar verilir. Hakem ya da hakem heyeti bu aşamadan sonra on beş gün içinde karar verir ve gerekirse beş güne kadar ek süre kullanabilir. Karar şikayetin reddi, alan adının iptali ya da şikayetçiye devri olabilir. Taraflara bildirimden itibaren on iş günü içinde bir ihtiyati tedbir kararı bildirilmezse karar TRABİS’e iletilerek uygulanır.

UÇM, sahte siteyi durdurmanın en hızlı yolu değildir; ek sürelerle birlikte süreç haftalar sürebilir ve site bu sırada yayında kalabilir. Bu yüzden markalar genellikle önce sahte siteyi kayıt kuruluşu, barındırıcı ve USOM üzerinden durdurur, alan adını kalıcı olarak almak istediklerinde UÇM’ye başvurur. Phishvoid ilk aşamayı, yani sahte sitenin doğrulanmasını ve ilgili tüm taraflara bildirilmesini üstlenir; alan adının devri gibi hak temelli talepler için marka vekilinizle ya da avukatınızla çalışmanızı öneririz.

Hakkınızda şikayet yapıldıysa: savunma ve itiraz

Kendi .tr alan adınız hakkında bir UÇM başvurusu yapıldıysa UÇHS’nin size ilettiği bildirimdeki süre içinde cevap verin; cevap vermemek süreci durdurmaz. Alan adını kullanma hakkınızı ve iyi niyetinizi gösteren belgeleri, örneğin marka tescilini, ticaret sicili kaydını ve sitenin kullanım geçmişini cevaba ekleyin. Hakem kararına karşı mahkemeye başvurma hakkınız saklıdır; Tebliğ’e göre on iş günü içinde ihtiyati tedbir kararı bildirilirse hakem kararı uygulanmaz ve dava sonucu beklenir.

Siteniz yanlışlıkla sahte site olarak işaretlendiyse ve bir Phishvoid bildirimi söz konusuysa itiraz sayfamızdan inceleme isteyebilirsiniz. Tarayıcı uyarıları için Google Search Console’daki inceleme talebi ve Safe Browsing’in hata bildirim formu ayrıca kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

TRABİS’e doğrudan şikayet yapılabilir mi?

TRABİS alan adı sisteminin işletmecisidir; başvurular kayıt kuruluşları, hak uyuşmazlıkları ise UÇHS’ler üzerinden yürür. TRABİS’in iletişim sayfasında genel sorular için bir destek adresi bulunur, ancak sahte siteler için ayrı bir şikayet formu yer almaz.

.tr alan adı uyuşmazlığı ne kadar sürer?

Tebliğ’de cevap için on gün, karar için on beş gün ve uygulama için on iş günü öngörülür; ek süreler ve eksik başvurunun düzeltilmesiyle süreç uzayabilir. TRABİS, UÇM’nin mahkemelere göre daha kısa sürede sonuçlandığını belirtir.

UÇM başvurusu için tescilli marka şart mı?

Koşullar, sahip olunan ya da ticarette kullanılan marka, ticaret unvanı veya benzeri tanıtıcı işaretlerden söz eder. Tescilli bir marka hakkınızı kanıtlamayı kolaylaştırır; tescil yoksa ticari kullanımı belgelemeniz gerekebilir.

Sahte site kapandıktan sonra alan adına ne olur?

İçerik kaldırılsa bile alan adı süresi dolana ya da iptal edilene kadar kayıtlı kalabilir ve yeniden kullanılabilir. Bu riski kalıcı olarak ortadan kaldırmak için UÇM üzerinden iptal ya da devir istenebilir.