Marka Hakkı İhlali Yapan İnternet Sitesine Karşı 5 Yol

Markanızı izinsiz kullanan bir internet sitesine karşı hangi yol işe yarar? Abuse bildirimi, DMCA'nın sınırları, UDRP ve 6769 sayılı SMK tek rehberde.

Markanızı izinsiz kullanan bir internet sitesine karşı tek bir doğru başvuru yoktur; yolu ihlalin türü belirler. Site müşterilerinizden şifre ya da kart bilgisi topluyorsa en hızlı sonuç barındırma firmasına, kayıt kuruluşuna (registrar), tarayıcı engel listelerine ve USOM'a yapılan bildirimden gelir. İçeriğiniz kopyalanmışsa telif bildirimi (DMCA) işe yarar. Alan adının kendisi markanızı içeriyorsa UDRP ya da .tr alan adları için uyuşmazlık çözüm mekanizması devreye girer. Taklit ürün satışı ve süregelen ticari kullanımda ise 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında ihtar, dava ve ihtiyati tedbir gündeme gelir. Bu yazıda her yolun neyi çözdüğünü, neyi çözmediğini ve hangi kanıtı istediğini anlatıyoruz.

Önce ihlalin türünü belirleyin

Marka hakkı ihlali geniş bir ifadedir. Aynı logo bir sitede müşteri şifresi toplamak, başka bir sitede taklit ürün satmak için kullanılıyor olabilir. Başvurunun hızı ve sonucu büyük ölçüde bu ayrıma bağlıdır:

Bir site birden fazla satıra girebilir. Örneğin ornekbanka-kampanya[.]com hem markanızı içeren bir alan adı hem de giriş bilgisi toplayan bir sahte site olabilir. Bu durumda yolları sırayla değil, paralel yürütmek gerekir: önce sayfayı erişilemez hâle getirir, ardından alan adını geri almak için uyuşmazlık sürecini başlatırsınız.

Barındırma firması, registrar ve Cloudflare bildirimi

Ortada sahte bir site varsa en hızlı yol teknik kaldırmadır. Sayfayı barındıran firmanın, alan adını satan kayıt kuruluşunun ve varsa Cloudflare gibi bir CDN'in kötüye kullanım (abuse) kanallarına kanıtla birlikte bildirim yapılır; aynı adres Google Safe Browsing ve Microsoft SmartScreen gibi tarayıcı engel listelerine ve USOM'un ihbar formuna iletilir. Adımları sahte site kaldırma süreci yazımızda ayrıntılı anlattık.

Burada önemli bir sınır var. ICANN'in 5 Nisan 2024'te yürürlüğe giren kayıt kuruluşu sözleşmesi değişikliği, registrar'lara DNS kötüye kullanımı karşısında harekete geçme yükümlülüğü getirdi. Ancak bu tanım kötü amaçlı yazılım, botnet, oltalama (phishing), pharming ve bunları taşıyan spam ile sınırlıdır. Site müşteri bilgisi topluyorsa registrar'ın önünde net bir yükümlülük vardır. Site yalnızca markanızı izinsiz kullanıyor, kimseyi kandırmaya çalışmıyorsa durum bu tanımın dışında kalır. Barındırma firmaları da bu tür şikâyetleri kendi kullanım koşullarına göre değerlendirir ve sonuçlar firmadan firmaya değişir.

Bildirimin ciddiye alınması için şunları ekleyin: sayfanın tam adresi ve ekran görüntüsü, tespit tarihi ve saati, sitenin markanızla ilişkisi olmadığına dair kısa açıklama, marka tescil numaranız ve başkası adına başvuruyorsanız yetki belgesi. Abuse bildirimi oluşturucu bu metni hazırlamanıza yardım eder.

DMCA'nın sınırları: telif ile marka aynı şey değil

DMCA (Digital Millennium Copyright Act), ABD'nin telif hakkı yasasıdır. Bildirim ve kaldırma mekanizması, telif ihlali bildirimine uyan barındırma firmalarını ve arama motorlarını sorumluluktan korur. Bu yüzden pek çok yabancı hosting firması DMCA bildirimlerine hızlı yanıt verir.

Ancak DMCA yalnızca telif hakkıyla korunan içerik için kullanılabilir: ürün fotoğraflarınız, metinleriniz, özgün tasarımınız ve kodunuz gibi. Markanızın adı ya da bir alan adındaki kelime telif konusu değildir; bunlar marka hukukunun alanıdır. Site sizin fotoğraflarınızı kullanmıyor, yalnızca adınızı ve logonuzun bir benzerini kullanıyorsa DMCA zayıf bir dayanaktır. Ayrıca karşı tarafın itiraz (counter-notice) hakkı vardır ve bildirimde verdiğiniz bilgiler karşı tarafa iletilebilir. Ne zaman işe yaradığını klon sitelere karşı DMCA bildirimi yazımızda ele aldık.

Alan adı markanızı içeriyorsa: UDRP ve .tr uyuşmazlık çözümü

.com, .net, .shop gibi genel uzantılarda ICANN'in Tek Tip Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikası (UDRP) uygulanır. Başvuru WIPO gibi yetkili bir uyuşmazlık çözüm merkezine yapılır ve panel üç koşulun birlikte bulunup bulunmadığına bakar:

1. Alan adı, hak sahibi olduğunuz markayla aynı ya da karıştırılacak kadar benzer.
2. Alan adı sahibinin bu ad üzerinde bir hakkı ya da meşru ilgisi yok.
3. Alan adı kötü niyetle kaydedilmiş ve kullanılıyor.

Sonuç, alan adının size devri ya da iptalidir; UDRP tazminat vermez. WIPO'nun ücret tarifesine göre 1–5 alan adı için tek panelistli bir başvurunun ücreti 1.500 ABD dolarıdır. WIPO rehberi, usul sorunu çıkmazsa sürecin başvurunun alınmasından itibaren normalde iki ay içinde tamamlanması gerektiğini belirtir. WIPO'nun 2026'da duyurduğu hızlandırılmış hizmette ise 1–5 alan adı için başvuru ücreti 4.000 ABD dolarıdır ve karar başvurudan itibaren bir ay içinde verilir. Kavramın özeti için UDRP sözlük maddemize bakabilirsiniz.

.tr uzantılı alan adlarında UDRP değil, BTK'nın İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği uygulanır. TRABİS'in sayfasında yetkili uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları olarak BTİDER, TOBBUYUM Arabuluculuk ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) listelenir. Ücret ve süre bilgisini başvurmadan önce seçtiğiniz sağlayıcının güncel tarifesinden kontrol edin.

6769 sayılı SMK: ihtar, dava ve ihtiyati tedbir

Türkiye'de tescilli markaya internet üzerinden yapılan ihlallerin temel dayanağı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'dur. Kanunun 7. maddesi, marka sahibine aynı ya da benzer işaretin izinsiz kullanımını engelleme hakkı verir. Sayılan kullanımlar arasında işaretin reklamlarda kullanılması ve kullanan kişinin hakkı ya da meşru bağlantısı yoksa internette alan adı, yönlendirme kodu, anahtar sözcük veya benzeri şekillerde ticari etki yaratacak biçimde kullanılması da vardır. 29. madde, markanın bu biçimlerde izinsiz kullanılmasını marka hakkına tecavüz sayar.

Pratikte süreç genellikle bir avukat aracılığıyla gönderilen ihtarnameyle başlar. Sonuç alınamazsa 149. madde kapsamında tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi, maddi ve manevi tazminat ve ürünlere el konulması talep edilebilir. 156. maddeye göre bu davalara fikri ve sınai haklar mahkemeleri bakar; hak sahibinin açacağı davalarda davacının yerleşim yeri ya da hukuka aykırı fiilin işlendiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi yetkilidir. Dava sürerken zararın büyümemesi için 159. madde kapsamında ihtiyati tedbir istenebilir. Bunun için kullanımın ülke içinde hakkınızı ihlal ettiğini ya da bunun için ciddi ve etkin hazırlık yapıldığını ispat etmeniz gerekir.

Taklit ürün satışında cezai yol da vardır: SMK'nın 30. maddesi, başkasına ait marka hakkına iktibas ya da iltibas yoluyla tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan veya satışa sunanlar için bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür. Suç duyurusu Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır.

TÜRKPATENT'in rolünü de doğru konumlandırmak gerekir. Kurum markayı tescil eder ve sicili tutar, ancak bir internet sitesini kapatma yetkisi yoktur. Buna karşın her başvuruda işinize yarar: TÜRKPATENT marka araştırma sayfasından alacağınız tescil kaydı, platform formlarında, abuse bildirimlerinde ve davada sahipliğinizin temel kanıtıdır. Hukuki süreç somut koşullara bağlı olduğundan bu bölüm genel bilgi niteliğindedir; kendi dosyanız için bir marka vekili ya da avukatla çalışın.

Her yol için ortak kanıt dosyası

• Tescil kanıtı: tescil numarası, sınıflar ve TÜRKPATENT ya da WIPO kaydının bağlantısı.
• Tarihli ekran görüntüleri: ana sayfa, ödeme ya da giriş sayfası ve iletişim bilgileri; tarih ve saatle birlikte.
• Teknik kayıtlar: alan adının kayıt tarihi, registrar bilgisi, IP adresi ve RDAP/WHOIS çıktısı.
• Zarar göstergeleri: müşteri şikâyetleri, sahte siparişler, çağrı merkezi kayıtları.
• Yetki belgesi: bildirimi bir avukat ya da hizmet sağlayıcı yapıyorsa.

Kanıtı baştan düzenli toplamak, aynı dosyayı abuse bildiriminde, UDRP başvurusunda ve gerekirse mahkemede yeniden kullanmanızı sağlar. Bu kadar çok kanalı tek başına izlemek zorlaştığında Phishvoid gibi yönetilen bir hizmet sahte siteleri tespit eder, insan ekibiyle doğrular ve hosting, registrar, engel listesi ve USOM bildirimlerini sizin adınıza yürütür; hukuki adımlar için de avukatınızın elinde hazır bir kanıt dosyası olur. Hangi hizmetin neyi kapsadığını marka koruma hizmeti yazımızda karşılaştırdık.

Sık sorulan sorular

Marka hakkı ihlali için DMCA bildirimi gönderebilir miyim?

DMCA telif hakkı içindir. Site fotoğraflarınızı, metinlerinizi ya da tasarımınızı kopyalamışsa o içerik için kullanılabilir. Yalnızca marka adının ya da benzer bir logonun kullanımı için uygun dayanak değildir; bu durumda barındırma firmasının ve platformların marka şikâyet kanalları, UDRP veya SMK kapsamındaki yollar daha uygundur.

UDRP ne kadar sürer ve ne kadar tutar?

WIPO'ya göre usul sorunu yoksa süreç başvurunun alınmasından itibaren normalde iki ay içinde tamamlanır. 1–5 alan adı için tek panelistli başvuru ücreti 1.500 ABD dolarıdır. Avukat ya da vekil ücretleri buna dahil değildir.

Markam tescilli değilse ne yapabilirim?

SMK'daki tecavüz davaları esas olarak tescilli markaya dayanır. Tescil yoksa haksız rekabet hükümleri gibi başka dayanaklar gündeme gelebilir, ancak ispat yükü artar. UDRP'de de tescilsiz bir işaretin korunması için kullanımın ve tanınmışlığın ayrıca kanıtlanması gerekir. Markanızı faaliyet gösterdiğiniz ülkelerde tescil ettirmek tüm kaldırma yollarını kolaylaştırır.

Site yurt dışındaysa Türkiye'de dava açmak işe yarar mı?

SMK'ya göre hukuka aykırı fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi de yetkilidir; ancak yurt dışındaki bir sunucu için kararın uygulanması ayrı bir meseledir. Bu yüzden yurt dışındaki sitelerde barındırma firması, registrar ve UDRP gibi uluslararası kanallar çoğu zaman daha pratik sonuç verir.